Πώς τα ευρωπαϊκά παραδείγματα εργασιακής πολιτικής μπορούν να καθοδηγήσουν τη στρατηγική της Κύπρου στον τουρισμό.
Η αγορά εργασίας στον τομέα της φιλοξενίας στην Κύπρο βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Τα τελευταία χρόνια, ο τουρισμός παραμένει βασικός μοχλός ανάπτυξης της οικονομίας, όμως η στελέχωση του τομέα αποτελεί όλο και μεγαλύτερη πρόκληση. Ελλείψεις προσωπικού σε ξενοδοχεία και εστίαση, αυξανόμενη εξάρτηση από εργαζομένους τρίτων χωρών και δυσκολία προσέλκυσης νέων Κυπρίων στον κλάδο καταγράφονται ολοένα και πιο έντονα. Η εποχικότητα σε συνδυασμό με την αυξανόμενη εργασιακή πίεση επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση στον τομέα.
Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις φιλοξενίας καλούνται να προσαρμοστούν σε απαιτήσεις ψηφιοποίησης, πράσινης μετάβασης, ενεργειακής αποδοτικότητας και συμμόρφωσης με πρότυπα βιωσιμότητας. Η πρόκληση, συνεπώς, δεν είναι μόνο ποσοτική, καθώς δεν αφορά μόνο τον αριθμό των εργαζομένων που χρειάζονται, αλλά και ποιοτική, καθώς σχετίζεται με τις δεξιότητες που απαιτούνται σε ένα νέο, βιώσιμο και ψηφιακό τουριστικό μοντέλο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ευρωπαϊκό έργο GreenHost (Erasmus+ CoVE) προχώρησε σε εκτενή καταγραφή των πολιτικών αγοράς εργασίας στον τουρισμό σε επτά χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Βουλγαρία, Κύπρος, Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Ισπανία). Η σχετική Έκθεση Πολιτικής (Policy Report on Labour Market Skills) αποτυπώνει αναλυτικά τις υφιστάμενες εθνικές πολιτικές, τις μεταρρυθμίσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη και τις εισηγήσεις για περαιτέρω αλλαγές.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, είναι πώς τα ευρωπαϊκά παραδείγματα μπορούν να λειτουργήσουν ως πυξίδα για την Κύπρο.
Σλοβενία: Η Ποιότητα Απασχόλησης ως Στρατηγική Ανταγωνιστικότητας
Η Σλοβενία προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα θεσμικής παρέμβασης με άμεσο αντίκτυπο στην αγορά εργασίας του τουρισμού. Η νέα Συλλογική Σύμβαση για τον Κλάδο Φιλοξενίας και Τουρισμού (KPGTS 2024), η οποία τέθηκε σε ισχύ από 1η Ιανουαρίου 2025, προβλέπει σημαντικές αυξήσεις βασικών μισθών, σαφείς κλίμακες εξέλιξης, ενισχυμένες αποζημιώσεις για νυχτερινή και κυριακάτικη εργασία, αυστηρότερη ρύθμιση υπερωριών και βελτιωμένο πλαίσιο για εκπαιδευόμενους και φοιτητές. Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει ότι η έλλειψη προσωπικού δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με προγράμματα κατάρτισης. Η ποιότητα απασχόλησης, η μισθολογική ανταγωνιστικότητα και η προβλεψιμότητα συνθηκών εργασίας αποτελούν βασικούς παράγοντες προσέλκυσης και διατήρησης ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, οι τροποποιήσεις του 2025 στον Νόμο περί Απασχόλησης, Αυτοαπασχόλησης και Εργασίας Αλλοδαπών (ZZSDT-E amendments) εκσυγχρονίζουν το πλαίσιο πρόσβασης αλλοδαπών εργαζομένων, επιταχύνοντας διαδικασίες και ενισχύοντας τη ρυθμισμένη κινητικότητα.
Βουλγαρία: Στρατηγικός Σχεδιασμός για Βιώσιμη Τουριστική Ανάπτυξη
Η Εθνική Στρατηγική για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του Τουρισμού 2014–2030, που εκπονήθηκε από το Υπουργείο Τουρισμού της Βουλγαρίας, θέτει μακροπρόθεσμους στόχους για την ανάπτυξη ενός ανταγωνιστικού και βιώσιμου τουριστικού τομέα. Η στρατηγική προωθεί την ισορροπία μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης, προστασίας του περιβάλλοντος και κοινωνικής ευημερίας, ενώ δίνει έμφαση στη βελτίωση της ποιότητας των τουριστικών υπηρεσιών, στην ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού και στη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών και πολιτιστικών πόρων.
Ιταλία: Νέες Δεξιότητες για τη Διπλή Μετάβαση
Το ιταλικό Piano Nuove Competenze – Transizioni εντάσσει την αναβάθμιση δεξιοτήτων σε μια ευρύτερη εθνική στρατηγική παραγωγικού μετασχηματισμού. Με κρατική χρηματοδότηση, κίνητρα προς εργοδότες και θεσμική σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας, το σχέδιο ενσωματώνει ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες σε όλα τα επίπεδα κατάρτισης. Παράλληλα, η πρωτοβουλία Tourism Digital Hub (TDH) του Υπουργείου Τουρισμού, στο πλαίσιο του PST και του NRRP, δημιουργεί μια εθνική ψηφιακή πλατφόρμα που ενοποιεί δεδομένα, μάρκετινγκ και εργαλεία βιωσιμότητας για τον τουρισμό, προωθώντας τη διαλειτουργικότητα και τη λήψη αποφάσεων με βάση τα δεδομένα. Η βασική αρχή πίσω από αυτές τις πολιτικές είναι ότι η ψηφιακή και πράσινη μετάβαση του τουριστικού τομέα απαιτεί ένα εργατικό δυναμικό με σύγχρονες, κατάλληλα αναπτυγμένες δεξιότητες.
Ελλάδα: Τα Προγράμματα Voucher και οι Περιορισμοί τους
Στην Ελλάδα, τα προγράμματα κατάρτισης μέσω voucher αποτέλεσαν βασικό εργαλείο ενεργοποίησης ανέργων και εποχικών εργαζομένων. Η ανάλυση δείχνει ότι η αποσπασματικότητα και η περιορισμένη θεσμική συνέχεια περιορίζουν τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο. Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι τα προσωρινά χρηματοδοτικά εργαλεία δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη για μια συνεκτική και διαρκή αρχιτεκτονική πράσινης μετάβασης με πυλώνα το καταρτισμένο προσωπικό.
Πορτογαλία: Δίκτυο Σχολών Τουρισμού
Η Πορτογαλία έχει αναπτύξει ένα σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης μέσω του Network of Tourism Schools, ενός εθνικού δικτύου εξειδικευμένων σχολών που λειτουργεί υπό τον οργανισμό Turismo de Portugal. Οι σχολές αυτές προσφέρουν εκπαίδευση που συνδυάζει θεωρητική γνώση με πρακτική άσκηση σε τουριστικές επιχειρήσεις, ενισχύοντας τη σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας. Ένα παρόμοιο μοντέλο θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για την Κύπρο, καθώς μπορεί να ενισχύσει τις υποδομές και τον ρόλο του Ανώτερου Ξενοδοχειακού Ινστιτούτου Κύπρου (ΑΞΙΚ) ως βασικού φορέα εκπαίδευσης στον τουριστικό τομέα.
Ισπανία: Σχέδιο Εκσυγχρονισμού Τουρισμού
Το Plan de Modernización y Competitividad del Sector Turístico (Componente 14 – C14) της Ισπανίας, μέρος του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, προωθεί τον μετασχηματισμό του τουριστικού τομέα μέσω επενδύσεων στον ψηφιακό μετασχηματισμό, τη βιωσιμότητα και την καινοτομία. Παράλληλα, στηρίζει τη βελτίωση των τουριστικών υποδομών και την ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων των εργαζομένων, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα του τομέα. Οι δράσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο παράδειγμα και για την Κύπρο, ιδιαίτερα όσον αφορά την ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών στη διαχείριση προορισμών, την προώθηση βιώσιμων πρακτικών και την ανάπτυξη δεξιοτήτων μέσω προγραμμάτων αναβάθμισης δεξιοτήτων, ψηφιακής κατάρτισης και εκπαίδευσης στη βιώσιμη διαχείριση τουριστικών επιχειρήσεων.
Κύπρος: Από την Αντίδραση στη Στρατηγική
Στην Κύπρο, τα προγράμματα κατάρτισης και επιδότησης υπάρχουν. Όμως η ανάγκη σήμερα είναι η μετάβαση από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε θεσμοθετημένη διακυβέρνηση δεξιοτήτων. Η δημιουργία μόνιμων μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ κράτους, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και ιδιωτικού τομέα, η πρόβλεψη αναγκών βάσει δεδομένων και η ενσωμάτωση πράσινων δεξιοτήτων στο σύνολο της επαγγελματικής εκπαίδευσης αποτελούν κρίσιμα βήματα.
Μετά τη συστηματική καταγραφή των εθνικών πολιτικών και τη διατύπωση εισηγήσεων μεταρρύθμισης σε επίπεδο χώρας, το εταιρικό σχήμα του GreenHost προχώρησε στη σύνθεση των ευρημάτων σε συνεκτική έκθεση εισηγήσεων ευρωπαϊκής πολιτικής.Η ανάλυση κατέδειξε δύο ουσιώδεις προκλήσεις για την Ευρώπη:
Η ελλείψεις ανθρώπινου δυναμικού καταρτισμένου σε πράσινες δεξιότητες, η ασθενής διασύνδεση εκπαίδευσης–αγοράς και η χαμηλή ελκυστικότητα του επαγγέλματος.
Με βάση τα παραπάνω το εταιρικό σχήμα καταγράφει στις εισηγήσεις του:
- Ευθυγράμμιση επαγγελματικής εκπαίδευσης με τις ανάγκες της αγοράς μέσω κοινών πλαισίων δεξιοτήτων και μικρο-πιστοποιήσεων;
- Μεγάλης κλίμακας προγράμματα πράσινης και ψηφιακής επανακατάρτισης;
- Ενθάρρυνση υιοθέτησης πιστοποιήσεων βιωσιμότητας και προτύπων ESG από τουριστικές ΜΜΕ;
- Ενίσχυση της ελκυστικότητας του επαγγέλματος και σταθερής απασχόλησης;
- Ενσωμάτωση της ευημερίας εργαζομένων ως βασικού δείκτη ποιότητας του επαγγέλματος;
- Δημιουργία μόνιμων Ευρωπαϊκών Παρατηρητηρίων Δεξιοτήτων
- Πιλοτική αξιοποίηση τεχνολογιών εικονικής πραγματικότητας στην κατάρτιση;
- Χρήση blockchain για διασυνοριακή αναγνώριση προσόντων.
Η γενική φιλοσοφία των εισηγήσεων διέπεται από τη βασική διαπίστωση ότι η πράσινη μετάβαση στον τουρισμό δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς πράσινες δεξιότητες. Οι πράσινες δεξιότητες, με τη σειρά τους, δεν μπορούν να ενσωματωθούν χωρίς διαρθρωτική αναβάθμιση των πολιτικών.
Για την Κύπρο, η συζήτηση αυτή δεν είναι θεωρητική. Η αγορά εργασίας στον τουρισμό αντιμετωπίζει ήδη έντονη πίεση. Αν η χώρα επιθυμεί να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα του τουριστικού της προϊόντος, να αναβαθμίσει την ποιότητα των υπηρεσιών και να ανταποκριθεί στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις βιωσιμότητας, τότε η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας δεν μπορεί να είναι αποσπασματική.
Η Έκθεση Πολιτικής του GreenHost, διαθέσιμη στην ιστοσελίδα του έργου, καταγράφει αναλυτικά τις ευρωπαϊκές εμπειρίες. Το ζητούμενο πλέον είναι η μετατροπή της γνώσης σε πολιτική δράση
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το έργο GreenHost και για όλα τα ευρωπαϊκά έργα που υλοποιεί το Nicosia Tourism Board, επισκεφθείτε τη σελίδα μας: https://ntb.org.cy/el/eu-projectss/
Simone Saracino – Λειτουργός Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων – ΕΤΑΠ Λευκωσιας
